Besenreiser varices zijn de fijne rode, paarse of blauwe adertjes die vlak onder de huid zichtbaar worden, meestal op de bovenbenen, de knieholten en de enkels. De Duitse naam betekent letterlijk bezemrijzen, naar het takkenpatroon dat zij vormen. In het Nederlands hoor je ook beenvaatjes of, minder juist, kleine spataderen. Naar schatting heeft de helft van de volwassen vrouwen ze in enige mate, en dat aandeel loopt met de leeftijd op.
Wat besenreiser varices zijn
Het gaat om verwijde adertjes in de bovenste lagen van de huid, met een doorsnede van ongeveer 0,1 tot 1 millimeter. Ze liggen zo oppervlakkig dat de kleur van het bloed er doorheen schijnt: felrood bij de allerkleinste vaatjes, paars tot blauw wanneer ze iets groter zijn en dieper liggen. Ze puilen niet uit boven het huidoppervlak en zijn met de vinger niet te voelen, wat het belangrijkste verschil is met echte spataderen.
Het verschil met spataderen
Echte spataderen, ofwel varices, zijn verwijde aders in het diepere onderhuidse systeem. Zij zijn dikker dan drie millimeter, vaak zichtbaar als kronkelende strengen die boven de huid uitkomen, en zij zijn wel voelbaar. Spataderen wijzen op een terugstroomprobleem in de aderkleppen en kunnen op termijn tot vochtophoping, huidverkleuring rond de enkel of een wond leiden. Besenreiser varices zijn in de meeste gevallen alleen een kwestie van uiterlijk. Toch is dat onderscheid niet altijd op het oog te maken, en soms zijn de zichtbare adertjes het topje van een dieper gelegen probleem. Daarom is bij twijfel, en zeker bij een zwaar gevoel of zwelling, een echografisch onderzoek door een arts de eerste stap.
Hoe ze ontstaan
Bloed dat vanuit de benen terug naar het hart moet, gaat tegen de zwaartekracht in. De kuitspieren pompen het omhoog en kleppen in de aders houden het tegen terugstromen. Wanneer de vaatwand van de allerkleinste adertjes verslapt of de druk in het systeem structureel toeneemt, rekken die vaatjes op en worden zij zichtbaar. Ze verdwijnen daarna niet meer vanzelf, want de wand herstelt zich niet naar de oorspronkelijke diameter.
Wat de kans vergroot
- Erfelijke aanleg: de stevigheid van de vaatwand en de kwaliteit van de kleppen zijn grotendeels erfelijk bepaald, en dit is veruit de sterkste factor.
- Leeftijd: vaatwanden en klepjes verliezen geleidelijk elasticiteit, waardoor het aantal zichtbare vaatjes met de jaren toeneemt.
- Hormonen: oestrogeen en progesteron verslappen de vaatwand, wat verklaart waarom vaatjes vaak voor het eerst opvallen tijdens een zwangerschap of rond de overgang.
- Lang staan of zitten: bij beroepen waarin je urenlang stilstaat werkt de kuitspierpomp nauwelijks, waardoor de druk in de beenaders langer hoog blijft.
- Overgewicht: een hoger gewicht verhoogt de druk in het aderstelsel van de benen.
- Warmte en uv-straling: hitte verwijdt de vaten, en op het gezicht draagt jarenlange zonblootstelling bij aan vergelijkbare vaatjes, die daar couperose worden genoemd.
Klachten
De meeste mensen hebben er geen lichamelijke last van en storen zich alleen aan het uiterlijk. Een deel meldt aan het eind van de dag een zwaar of vermoeid gevoel in de benen, lichte jeuk boven de vaatjes of een branderig gevoel bij warmte. Nemen die klachten toe, gaan de enkels zwellen of verkleurt de huid rond de enkel bruinig, dan gaat het waarschijnlijk niet meer alleen om oppervlakkige vaatjes en is onderzoek bij een arts op zijn plaats.
Behandelmogelijkheden
Laser- of lichtbehandeling
Een vaatlaser stuurt licht van een golflengte die door het rode bloedkleurstof wordt opgenomen. De warmte die daarbij ontstaat laat het vaatje van binnenuit dichtplakken, waarna het lichaam de restanten in de weken erna opruimt. Deze aanpak is geschikt voor de fijnste vaatjes en voor vaatjes in het gezicht. Direct erna zie je roodheid en soms kleine korstjes; het eindresultaat beoordeel je pas na zes tot acht weken. Meestal zijn twee tot vier sessies nodig.
Sclerocompressietherapie
Hierbij wordt met een zeer dunne naald een vloeistof in het vaatje gespoten die de binnenwand prikkelt, waarna het vaatje dichtgroeit. Daarna draag je enkele dagen tot weken een steunkous. Voor de wat grotere blauwe vaatjes op de benen geldt deze methode in de vakliteratuur als de aanpak met de beste verhouding tussen resultaat en belasting. Ook hier zijn doorgaans meerdere sessies nodig en blijft er soms tijdelijk een bruinige verkleuring achter.
Steunkousen
Therapeutische elastische kousen laten bestaande vaatjes niet verdwijnen, maar verminderen wel het zware gevoel en de zwelling, en zij houden de druk in het aderstelsel lager. Bij een medische indicatie worden ze door een huidtherapeut of een gespecialiseerde leverancier aangemeten.
Wat het kost en wat de verzekering vergoedt
Voor een behandeling van vaatafwijkingen liggen de tarieven in Nederland in 2026 doorgaans tussen ongeveer zestig en honderdvijftig euro per sessie voor een afgebakend gebied, en hoger voor grotere zones zoals beide onderbenen. Reken op meerdere sessies. Omdat de behandeling van beenvaatjes vrijwel altijd als cosmetisch wordt aangemerkt, wordt zij niet vanuit de basisverzekering vergoed. Bij sommige aanvullende pakketten bestaat een gedeeltelijke vergoeding, en bij een medische indicatie zoals een aangetoonde aderafwijking of een niet genezende wond ligt dat anders. Vraag dat vooraf na bij je zorgverzekeraar en vraag de kliniek om een schriftelijke prijsopgave. Meer richtprijzen vind je op onze pagina over de tarieven van lasertherapie.
Wat je zelf kunt doen
Nieuwe vaatjes tegenhouden lukt niet volledig, want de aanleg ligt vast, maar je kunt de druk op het aderstelsel wel beperken. Wissel langdurig staan of zitten af met lopen, span tijdens stilstaan regelmatig je kuitspieren aan, leg je benen aan het eind van de dag een kwartier omhoog, houd je gewicht stabiel en wees terughoudend met langdurige hitte op de benen zoals een hete douche of de sauna. Wie daarnaast een zichtbaar resultaat wil, is met een laser- of injectiebehandeling bij een bevoegde behandelaar goed geholpen: de technieken zijn uitgebreid beschreven, de risico’s zijn bij een ervaren behandelaar klein en het resultaat is bij de meeste mensen blijvend voor de behandelde vaatjes.
Veelgestelde vragen
Gaan beenvaatjes vanzelf weg?
Nee. Een opgerekt vaatje trekt zichzelf niet meer samen tot de oorspronkelijke diameter. Vaatjes die tijdens een zwangerschap ontstaan vormen een gedeeltelijke uitzondering: een deel daarvan wordt in de maanden na de bevalling minder zichtbaar, als het bloedvolume en de hormoonspiegels weer normaliseren.
Is een laserbehandeling pijnlijk?
De meeste mensen beschrijven het als korte, prikkende tikjes, vergelijkbaar met een elastiekje tegen de huid. Een verdoving is doorgaans niet nodig. Na afloop is de huid enkele uren tot dagen rood en soms iets gezwollen, en wordt geadviseerd het behandelde gebied enkele weken uit de zon te houden.
Wanneer moet ik met beenvaatjes naar de huisarts?
Bij zwelling van de enkels die niet ’s nachts verdwijnt, bij een bruine of verharde verkleuring van de huid rond de enkel, bij een wondje dat niet geneest, of bij een plotseling pijnlijk, warm en gezwollen been. Dat laatste vraagt om dezelfde dag beoordeling. Ook bij twijfel of het om oppervlakkige vaatjes of om echte spataderen gaat is een beoordeling door een arts verstandig.