Weinig periodes veranderen de huid zo snel als een zwangerschap. Het bloedvolume neemt met ongeveer veertig tot vijftig procent toe, oestrogeen en progesteron stijgen naar waarden die je daarbuiten nooit haalt, en de buikhuid rekt in enkele maanden verder op dan zij in jaren gewend is. Hieronder zetten wij op een rij welke veranderingen gebruikelijk zijn, welke vanzelf overgaan en waar je met je verloskundige of huisarts naartoe gaat.
Waarom de huid verandert
Vrijwel alle huidveranderingen tijdens een zwangerschap zijn terug te voeren op drie mechanismen die tegelijk optreden: de sterk gestegen hormoonspiegels, de toegenomen doorbloeding en de mechanische rek op het bindweefsel. Daar komt bij dat het afweersysteem tijdelijk anders is afgesteld, wat verklaart waarom bestaande huidaandoeningen tijdens deze periode zowel kunnen opklaren als opvlammen, en waarom de richting daarvan vooraf niet te voorspellen is.
Pigmentveranderingen en het zwangerschapsmasker
Ongeveer negentig procent van de zwangeren ziet de huid ergens donkerder worden. Meestal gaat het om de tepelhof, de oksels, de binnenzijde van de dijen en de verticale streep op de buik die de linea nigra wordt genoemd. Bij een deel komt daar melasma bij, in het Nederlands het zwangerschapsmasker: scherp begrensde bruine vlekken op het voorhoofd, de wangen, de slapen en de bovenlip.
Melasma ontstaat doordat de pigmentcellen onder invloed van de hormonen gevoeliger reageren op uv-straling. Dat maakt zonbescherming de enige maatregel waarvan het nut in onderzoek consistent terugkomt: dagelijks een hoge beschermingsfactor op het gezicht, ook bij bewolking, en bij voorkeur een product met minerale filters die ook zichtbaar licht deels tegenhouden. De vlekken worden na de bevalling bij de meesten geleidelijk lichter, al kan dat een half jaar tot meer dan een jaar duren en blijft bij sommigen een restje zichtbaar. Behandelingen met bleekmiddelen of met een laser wachten tot na de zwangerschap en na de borstvoeding.
Striae
Striae ontstaan wanneer de lederhuid sneller wordt opgerekt dan het bindweefsel kan bijhouden, waardoor de collageen- en elastinevezels plaatselijk scheuren. Ze verschijnen meestal in het derde trimester op de buik, de borsten, de heupen en de bovenbenen, eerst als roze tot paarse strepen, later als lichtere, iets ingezonken lijnen. Naar schatting de helft tot tachtig procent van de zwangeren krijgt ze in enige mate.
De sterkste voorspellers zijn erfelijke aanleg, een jongere leeftijd en een snelle gewichtstoename. Van de vele oliën en butters die hiervoor worden aangeboden is het bewijs mager: overzichtsstudies concluderen doorgaans dat geen enkel product het ontstaan aantoonbaar tegenhoudt, en dat de kleine effecten die worden gevonden vooral aan het masseren zelf kunnen liggen. Wat je er wel mee bereikt, is een soepeler en minder jeukende buikhuid, en dat is op zichzelf al prettig genoeg om het te blijven doen. Na de bevalling vervagen striae in de loop van maanden tot jaren tot smalle, lichte lijnen.
Onzuiverheden en een vettere huid
De talgproductie neemt onder invloed van de hormonen toe, waardoor sommige vrouwen in het eerste en tweede trimester meer puistjes zien, terwijl andere juist een rustiger huid krijgen. Belangrijk bij de aanpak is dat een aantal gangbare middelen tijdens de zwangerschap wordt afgeraden. Dat geldt in elk geval voor retinoïden in tabletvorm en voor vitamine A-zuur op de huid, en voor hoge doseringen salicylzuur over grote oppervlakken. Een reiniger met een aangepaste zuurgraad, azelaïnezuur en benzoylperoxide op kleine oppervlakken worden doorgaans wel als aanvaardbaar beschouwd, maar overleg dit met je verloskundige, huisarts of apotheker, want de afweging hangt af van je situatie en van het trimester.
Jeuk en een droge huid
Een gespannen, droge en jeukende buikhuid is in het derde trimester heel gewoon en reageert meestal goed op een vette, ongeparfumeerde crème en op korter en minder heet douchen. Er is echter één uitzondering die je moet kennen: jeuk zonder zichtbare uitslag, vooral aan de handpalmen en de voetzolen en vaak erger in de nacht, kan wijzen op een leveraandoening die tijdens de zwangerschap optreedt. Neem daarvoor dezelfde dag nog contact op met je verloskundige of huisarts, want die situatie vraagt om bloedonderzoek en om controle van de zwangerschap.
Bloedvaten, spataderen en beenvaatjes
Het toegenomen bloedvolume, de druk van de baarmoeder op de bekkenvaten en het verslappende effect van progesteron op de vaatwand zorgen samen voor zichtbare vaatveranderingen. Rode spinnetjes op het gezicht en de borst, warme en soms gezwollen benen, en de fijne blauwrode adertjes die besenreiser varices of beenvaatjes worden genoemd, komen in deze periode veel voor. Een deel daarvan trekt in de maanden na de bevalling weg. Steunkousen, de benen regelmatig omhoog leggen en in beweging blijven verlichten de klachten; een behandeling van de vaatjes zelf wacht tot ruim na de bevalling.
Wat je beter uitstelt tot na de bevalling
- vitamine A-zuur en andere retinoïden op de huid, en retinoïden in tabletvorm;
- bleekbehandelingen tegen pigmentvlekken;
- laser- en lichtbehandelingen tegen vaatjes of pigment;
- chemische peelings die dieper gaan dan een oppervlakkige behandeling;
- etherische oliën in hoge concentraties op grote huidoppervlakken.
Wanneer je contact opneemt
Ga naar je verloskundige of huisarts bij jeuk zonder uitslag aan handpalmen en voetzolen, bij blaasjes of hevige uitslag rond de navel of op de buik, bij een moedervlek die van vorm, kleur of grootte verandert, en bij snel toenemende zwelling van gezicht, handen of voeten in combinatie met hoofdpijn. Dit zijn de situaties waarin uitstel niet verstandig is; de overige veranderingen die hierboven staan zijn vervelend maar onschuldig en gaan in de meeste gevallen vanzelf over.
Veelgestelde vragen
Kan ik striae voorkomen met olie of een butter?
Het ontstaan ervan wordt er niet aantoonbaar mee tegengehouden; dat is de uitkomst van de meeste overzichtsstudies. Wel maakt dagelijks insmeren en masseren de gespannen buikhuid soepeler en minder jeukend, en dat is een goede reden om het toch te doen. Een geleidelijke gewichtstoename is de factor die je zelf het meest in de hand hebt.
Gaat het zwangerschapsmasker vanzelf weg?
Bij de meesten worden de vlekken in de maanden na de bevalling geleidelijk lichter, al kan dat tot ruim een jaar duren. Dagelijkse zonbescherming versnelt dat proces en houdt het resultaat vast, want elke nieuwe blootstelling zonder bescherming maakt de vlekken opnieuw donkerder.
Mag ik tijdens de zwangerschap naar een huidtherapeut?
Je mag altijd langs voor advies en voor verzorgende behandelingen, mits je vooraf meldt dat je zwanger bent. Behandelingen met laser, licht, dieper werkende peelings of bleekmiddelen worden in deze periode doorgaans uitgesteld. Bespreek bij twijfel eerst met je verloskundige of huisarts wat in jouw situatie verstandig is.